Zadanie 3. Wahadło Oberbecka - moment bezwładności bryły sztywnej
Matura fizyka maj 2019 · 12 pkt · dział: Ruch po okręgu i bryła sztywna (w 91% arkuszy CKE)
{* Zadanie spoza obecnych wymagań egzaminacyjnych (od matury 2025) – potraktuj jako dodatkowe.}
Uczniowie badali zależność ruchu bryły sztywnej od jej momentu bezwładności. W tym celu wykorzystali przyrząd zwany wahadłem Oberbecka. Obracająca się część przyrządu jest zbudowana z jednorodnego walca i czterech prętów zamocowanych na tym walcu. Pręty leżą w jednej płaszczyźnie, są do siebie prostopadłe, a walec może swobodnie się obracać wokół swojej osi symetrii O. Oś O jest nieruchoma i pozioma. Ponadto na prętach zamocowane są jednakowe obciążniki, które można mocować w różnej odległości od walca (zobacz rys. obok). Opisaną bryłę wprawia się w ruch obrotowy za pomocą ciężarka P zawieszonego na lekkiej nierozciągliwej nitce nawiniętej na walec. Podczas ruchu ciężarka w dół nitka nie ślizga się po walcu.
Uczniowie mierzyli czas opuszczania się ciężarka P z wysokości . Doświadczenie powtarzano, ale za każdym razem modyfikowano jego warunki – w kolejnych próbach obciążniki mocowano w innych miejscach na prętach albo zmieniano wysokość, z której opuszcza się ciężarek. Rozmieszczenie obciążników pozostawało za każdym razem symetryczne, tzn. obciążniki były położone w jednakowych odległościach od osi obrotu. W chwili początkowej każdego z doświadczeń cały układ spoczywał.Pomijamy wpływ oporów powietrza oraz tarcia pomiędzy walcem a osią obrotu, pomijamy także masę nitki.
Zadanie 3.1
Gdy ciężarek opuszcza się ruchem przyspieszonym, to działają na niego dwie siły: – siła reakcji napiętej nitki oraz – siła grawitacji (przyjmij, że obie te siły są zaczepione w punkcie ). Natomiast na walec w punkcie działa siła – siła reakcji napiętej nitki.
Na rysunku powyżej dorysuj wektory wymienionych sił wraz z ich oznaczeniem. Zachowaj relacje (większy, równy, mniejszy) między wartościami narysowanych wektorów i zapisz te relacje – wstaw w miejsca poniżej jeden ze znaków: , , .Uwaga: kratka na rysunku może pomóc w poprawnym narysowaniu wektorów sił.
* Zagadnienie spoza podstawy programowej 2024 – nie jest przedmiotem egzaminu od matury 2025; potraktuj jako dodatkowe.
Rozwiązanie krok po kroku otwiera zbiór zadań albo darmowe konto (5 zadań).
Zadanie 3.2
Wartość przyspieszenia opadającego ciężarka uczniowie wyznaczyli przy użyciu stopera, przymiaru liniowego i po przyjęciu założenia, że jest stałe. Zmierzono czas s opadania ciężarka z wysokości m.
a) Zapisz wzór pozwalający obliczyć wartość przyspieszenia ciężarka na podstawie zmierzonych i . Oblicz . Dodatkowa informacja do zadania 3.2.
Gdy wielkości fizyczne oraz wiąże zależność , to można wyznaczyć z pomiaru . Wtedy, jeśli znana jest niepewność pomiarowa wielkości , to jej wkład do niepewności pomiarowej wielkości można określić następująco: W opisanym doświadczeniu wartość przyspieszenia ciężarka zależy od dwóch mierzonych wielkości: i .
b) Oblicz niepewność wyznaczenia przy założeniu, że pomiar jest dokładny, a pomiar wykonano z niepewnością mm. c) Oblicz niepewność wyznaczenia przy założeniu, że pomiar jest dokładny, a pomiar wykonano z niepewnością s. d) Ustal i zapisz, która z niepewności: s czy mm, w większym stopniu wpływa na niepewność wyznaczenia przyspieszenia. Uzasadnij odpowiedź.
* Zagadnienie spoza podstawy programowej 2024 – nie jest przedmiotem egzaminu od matury 2025; potraktuj jako dodatkowe.
Rozwiązanie krok po kroku otwiera zbiór zadań albo darmowe konto (5 zadań).
Zadanie 3.3
Po wyznaczeniu wartości przyspieszenia ciężarka uczniowie postanowili wyznaczyć moment bezwładności (względem osi O) obracającej się części wahadła Oberbecka. W tym celu skorzystali ze wzoru: gdzie: – masa ciężarka P, – promień walca, – wartość przyspieszenia ziemskiego.
Wyprowadź powyższy wzór. Użyj jednej z metod: skorzystaj z równań dynamiki dla ruchu ciężarka i ruchu walca albo z zasady zachowania energii mechanicznej.
* Zagadnienie spoza podstawy programowej 2024 – nie jest przedmiotem egzaminu od matury 2025; potraktuj jako dodatkowe.
Rozwiązanie krok po kroku otwiera zbiór zadań albo darmowe konto (5 zadań).
Zadanie 3.4
Podkreśl właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach, tak aby dokończenia zdań 1. i 2. były prawdziwe.
Gdy w kolejnym doświadczeniu obciążniki zamocowano bliżej osi obrotu walca, to
1. moment bezwładności układu czterech obciążników (wzrósł / zmalał / nie uległ zmianie).
2. siła napięcia nitki (wzrosła / zmalała / nie uległa zmianie).
* Zagadnienie spoza podstawy programowej 2024 – nie jest przedmiotem egzaminu od matury 2025; potraktuj jako dodatkowe.
Rozwiązanie krok po kroku otwiera zbiór zadań albo darmowe konto (5 zadań).
Odblokuj rozwiązania krok po kroku
Zbiór zadań otwiera kroki we wszystkich zadaniach z fizyki na tych stronach.
Zbiór zadań CKE do matury 2027 - fizyka rozszerzona
- odblokowuje wszystkie kroki rozwiązań na tych stronach
- rozwiązania krok po kroku z kartą wzorów
- 523 zadania z arkuszy CKE 2009–2026
- do druku, na tablet i telefon
