Konteksty maturalne do matury z polskiego 2027
35 gotowych kontekstów z przykładami zdań · darmowy PDF
Kontekst to dodatkowe odniesienie - do filmu, obrazu, wydarzenia historycznego, filozofii albo innego utworu - które pogłębia argument w wypracowaniu. Na maturze pisemnej z polskiego potrzebujesz dwóch kontekstów, na ustnej jednego. Poniżej wyjaśniamy zasady CKE krok po kroku, a w darmowym PDF dajemy 35 kontekstów z gotowym zdaniem na maturę przy każdym.
Autorka: Laura Małolepszy, nauczycielka języka polskiego · aktualizacja: 11 listopada 2026 r.
Sprawdź skrzynkę!
Konteksty lecą na .
Jeśli wiadomość nie dotrze w 5 minut, zajrzyj do folderu Oferty lub Spam.
Konteksty na maturze w 30 sekund
- Kontekst to celowe odwołanie się do czegoś spoza omawianego utworu - innego dzieła literackiego, filmu, obrazu, wydarzenia historycznego, filozofii, biografii autora - które pogłębia argument.
- Wypracowanie, poziom podstawowy: 2 konteksty (mogą być tego samego rodzaju). Poziom rozszerzony: 1 kontekst. Matura ustna: 1 kontekst w pytaniu jawnym.
- Konteksty ocenia się w kryterium „Kompetencje literackie i kulturowe” - to 16 z 35 punktów za wypracowanie. Brak funkcjonalnych kontekstów kosztuje w tym kryterium do 3 punktów.
- Liczy się funkcjonalność: kontekst ma rozwijać myśl, a nie tylko paść z nazwy.
- Kontekstem może być film, spektakl, piosenka, obraz, a także gra komputerowa, komiks czy manga. Piosenka obcojęzyczna musi mieć polski przekład.
- Matura pisemna z języka polskiego na poziomie podstawowym: wtorek 4 maja 2027 r., godz. 9:00.
Źródło: Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego (obowiązuje od roku szkolnego 2024/2025). Stan na 10 listopada 2026 r.
Co to jest kontekst na maturze z polskiego?
Kontekst na maturze z języka polskiego to celowe odwołanie się do czegoś spoza utworu, o którym piszesz - na przykład do innego dzieła literackiego, filmu, obrazu, wydarzenia historycznego, poglądu filozoficznego, biografii autora albo zjawiska społecznego - po to, żeby pełniej wyjaśnić problem z tematu wypracowania.
Centralna Komisja Egzaminacyjna opisuje kontekst jako odniesienie wybrane celowo, które pozwala osadzić omawiany utwór w szerszej perspektywie. W Informatorze wymienia 14 możliwych odniesień:
- inny utwór literacki niż wskazany w poleceniu,
- historia literatury,
- teoria literatury,
- charakter epoki,
- biografia autora,
- film, spektakl teatralny,
- utwór muzyczny, dzieło plastyczne,
- mitologia,
- Biblia,
- religia,
- historia,
- filozofia,
- kwestie polityczne,
- kwestie społeczne.
Lista jest otwarta - CKE poprzedza ją skrótem „np.”. Dlatego kontekstem może być także serial albo pojęcie z psychologii, o ile naprawdę pomaga wyjaśnić problem.
Kontekst a „inny utwór literacki” - czym się różnią?
W temacie wypracowania na poziomie podstawowym są cztery obowiązkowe elementy: lektura obowiązkowa, inny utwór literacki i dwa konteksty. „Inny utwór literacki” to drugi tekst, na którym budujesz argument. Kontekst jest czymś dodatkowym: poszerza perspektywę. Jeśli omówisz więcej niż dwa utwory, egzaminator weźmie pod uwagę dwa wykorzystane najlepiej (jednym musi być lektura obowiązkowa), a pozostałe może potraktować jako kontekst literacki.
Co znaczy „funkcjonalne wykorzystanie kontekstu”?
To najważniejsze pojęcie w ocenianiu kontekstów. Kontekst funkcjonalny jest trafnie dobrany do problemu i go rozwija. Samo wymienienie tytułu filmu albo daty wydarzenia to za mało.
| Poziom | Co to znaczy według CKE | Jak to wygląda w pracy |
|---|---|---|
| Funkcjonalny | Kontekst jest trafnie dobrany do problemu, pogłębia go i rozwija. | Nazwa kontekstu, jeden konkret i wniosek powiązany z tezą. |
| Częściowo funkcjonalny | Kontekst jest poprawny, ale tylko przywołany - pełni funkcję informacyjną. | „Podobny motyw pojawia się w filmie X” - i nic więcej. |
| Niefunkcjonalny | Streszczenie bez wniosku albo dygresja niezwiązana z tematem. | Pół strony fabuły filmu, z której nic nie wynika dla tezy. |
Ile kontekstów trzeba użyć na maturze?
W wypracowaniu maturalnym z języka polskiego na poziomie podstawowym trzeba wykorzystać dwa konteksty, na poziomie rozszerzonym - jeden. Na maturze ustnej jeden kontekst jest wymagany w zadaniu 1, czyli w pytaniu jawnym. Dwa konteksty mogą należeć do tej samej kategorii, np. oba historyczne.
| Egzamin | Ile kontekstów | Co jeszcze musisz przywołać | Długość |
|---|---|---|---|
| Wypracowanie - poziom podstawowy | 2 konteksty | lekturę obowiązkową i inny utwór literacki | co najmniej 300 wyrazów |
| Wypracowanie - poziom rozszerzony | 1 kontekst | trzy utwory literackie, w tym lekturę obowiązkową | co najmniej 400 wyrazów |
| Matura ustna - zadanie 1 (pytanie jawne) | 1 kontekst | lekturę obowiązkową wskazaną w pytaniu | ok. 10 minut na oba zadania |
Ile punktów jest za kontekst?
Za wypracowanie można zdobyć 35 punktów: 1 za spełnienie formalnych warunków polecenia, 16 za kompetencje literackie i kulturowe, 7 za kompozycję i 11 za język. Konteksty są częścią kryterium „Kompetencje literackie i kulturowe”. Tak wygląda jego górna część - dla pracy, w której oba utwory literackie zostały wykorzystane w pełni funkcjonalnie:
| Punkty za kompetencje literackie i kulturowe | Argumentacja | Konteksty |
|---|---|---|
| 16 pkt | bogata, praca świadczy o erudycji | dwa konteksty wykorzystane funkcjonalnie |
| 15 pkt | zadowalająca | co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie |
| 14 pkt | zadowalająca | kontekst lub konteksty wykorzystane częściowo funkcjonalnie |
| 13 pkt | powierzchowna | brak funkcjonalnie wykorzystanych kontekstów |
Ile tracisz za brak kontekstu? Do 3 punktów - tyle dzieli pracę z dwoma funkcjonalnymi kontekstami od pracy bez funkcjonalnych kontekstów. Brak kontekstu nie zeruje wypracowania. Dwie rzeczy kosztują więcej:
- błąd rzeczowy - każdy, także w kontekście (zła data, pomylony autor), to minus 1 punkt w tym kryterium;
- błąd kardynalny - jeśli jako kontekst przywołasz lekturę obowiązkową czytaną w całości i pomylisz jej główne wątki lub losy głównych bohaterów, całe wypracowanie dostaje 0 punktów.
Jak z kontekstami radzą sobie maturzyści?
Według sprawozdania CKE z matury 2026 (324 468 zdających język polski na poziomie podstawowym) w kryterium kompetencji literackich i kulturowych maturzyści uzyskali średnio 52% punktów. Egzaminatorzy zauważyli, że jako kontekst najczęściej przywoływano kolejny utwór literacki, a taki kontekst bywał zwykle tylko częściowo funkcjonalny albo niefunkcjonalny. Wniosek jest prosty: obraz, film, wydarzenie historyczne czy pojęcie z psychologii wyróżniają pracę - pod warunkiem, że rozwijają argument.
Rodzaje kontekstów maturalnych - lista z przykładami
W poleceniu do wypracowania CKE wymienia 12 rodzajów kontekstów: historycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny i społeczny. W kryteriach oceniania pojawia się też kontekst teoretycznoliteracki. To przykłady, a nie zamknięta lista.
| Rodzaj kontekstu | Do czego się odwołujesz | Przykład z lekturą |
|---|---|---|
| Historycznoliteracki | Epoka, prąd, program literacki, konwencja. | „Lalka” jako powieść dojrzałego realizmu: pozytywistyczne hasła pracy organicznej i pracy u podstaw zderzone z ich niepowodzeniem. |
| Literacki | Inny utwór: wspólny motyw, podobny bohater, nawiązanie. | „Antygona w Nowym Jorku” Janusza Głowackiego jako współczesne nawiązanie do „Antygony” Sofoklesa. |
| Biograficzny | Życie i doświadczenia autora. | Gustaw Herling-Grudziński był więźniem sowieckiego łagru w Jercewie - „Inny świat” jest świadectwem, a nie fikcją. |
| Kulturowy | Obraz, rzeźba, film, spektakl, muzyka, obyczaj. | Pietà Michała Anioła zestawiona z „Lamentem świętokrzyskim” - dwa obrazy cierpienia matki. |
| Mitologiczny | Mity greckie i rzymskie. | Mit o Kronosie, który połykał własne dzieci ze strachu przed utratą władzy - przy „Makbecie”. |
| Biblijny | Księgi, postaci i motywy biblijne. | Księga Koheleta i jej refleksja o nietrwałości dóbr doczesnych - przy „Skąpcu” Moliera. |
| Religijny | Wierzenia, obrzędy, tradycja religijna. | Średniowieczny kult maryjny i motyw Stabat Mater jako tło „Lamentu świętokrzyskiego”. |
| Historyczny | Wydarzenia i realia epoki. | Proces filomatów i filaretów w Wilnie (1823-1824) przy „Dziadach” cz. III; system łagrów przy „Innym świecie”. |
| Filozoficzny | Poglądy i szkoły filozoficzne. | Egzystencjalizm - absurd i bunt wobec zła - przy „Dżumie” Alberta Camusa. |
| Egzystencjalny | Uniwersalne doświadczenia: śmierć, samotność, wolność, sens życia. | Sytuacja graniczna (epidemia, getto, obóz) i pytanie o sens działania - „Dżuma”, „Zdążyć przed Panem Bogiem”. |
| Polityczny | Ustrój, władza, ideologia, propaganda. | Totalitaryzmy XX wieku - stalinizm i nazizm - jako tło „Roku 1984” George’a Orwella. |
| Społeczny | Struktura społeczna, obyczaje, zjawiska i mechanizmy społeczne. | Chłopomania i małżeństwa inteligentów z chłopkami na przełomie XIX i XX wieku - przy „Weselu”. |
| Teoretycznoliteracki | Gatunek, konwencja, budowa utworu. | „Wesele” jako dramat symboliczny; „Tango” jako groteska. |
A kontekst filmowy, malarski, muzyczny albo psychologiczny? CKE nie używa tych nazw w poleceniu, ale film, spektakl, utwór muzyczny i dzieło plastyczne są wymienione w definicji kontekstu (zwykle zalicza się je do kontekstu kulturowego). Pojęcia z psychologii, takie jak konformizm, pomagają objaśnić zachowanie bohatera tak samo jak pojęcia filozoficzne. W pracy nie musisz nazywać rodzaju kontekstu - wystarczy, że działa.
Co może być kontekstem? Film, serial, piosenka, gra
Tak - film, spektakl teatralny, piosenka i obraz mogą być kontekstem na maturze, bo CKE wymienia je wprost w definicji kontekstu. Gra komputerowa, komiks i manga również, ale wyłącznie jako kontekst, nie jako utwór literacki. Serial i anime nie są wymienione z nazwy, jednak lista CKE jest otwarta.
| Co chcesz przywołać | Czy może być kontekstem | Na co uważać |
|---|---|---|
| Film | Tak - wymieniony przez CKE | Podaj tytuł i konkret: scenę, bohatera, decyzję. Ekranizacja lektury nie zastąpi znajomości książki. |
| Spektakl teatralny | Tak - wymieniony przez CKE | Odwołuj się do inscenizacji, którą znasz: reżyseria, scenografia, gra aktorska. |
| Serial, anime | Tak - jako tekst kultury | CKE nie wymienia ich z nazwy, ale lista jest otwarta („np.”), a film jest na niej wprost. Pisz o konkretnym wątku. |
| Piosenka, utwór muzyczny | Tak - wymieniony przez CKE | Tekst obcojęzyczny musi mieć polski przekład. Nieprzetłumaczonych piosenek CKE nie uznaje ani za utwór literacki, ani za kontekst. |
| Obraz, rzeźba, grafika | Tak - „dzieło plastyczne” | Podaj autora i tytuł. Napisz, co widać i co z tego wynika dla tematu. |
| Gra komputerowa | Tak - tylko jako kontekst | Nie jest utworem literackim, więc nie zastąpi „innego utworu literackiego”. |
| Komiks, manga, powieść graficzna, scenariusz filmowy | Tak - tylko jako kontekst | CKE wymienia je wprost: nie są utworem literackim, mogą być kontekstem. |
| Inna lektura obowiązkowa | Tak - kontekst literacki | Błąd kardynalny w lekturze czytanej w całości oznacza 0 punktów za całe wypracowanie - także wtedy, gdy lektura była „tylko kontekstem”. |
| Biblia i mitologia | Tak | Każda księga biblijna liczy się też jako lektura obowiązkowa. Zbiory mitów inne niż „Mitologia” Parandowskiego mogą być kontekstem. |
| Wydarzenie historyczne, zjawisko społeczne, pojęcie z filozofii lub psychologii | Tak | Pilnuj faktów i dat - każdy błąd rzeczowy to minus 1 punkt. |
| Inny wątek tej samej lektury | Nie | Kontekst to odniesienie do czegoś spoza omawianego utworu. Biografia autora albo epoka tej lektury - już tak. |
Podstawa: Informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego, poziom podstawowy, s. 35 i 40-41.
Jak wprowadzić kontekst do wypracowania?
Dobry kontekst zajmuje 2-4 zdania i składa się z trzech ruchów: nazwij (autor, tytuł albo wydarzenie), pokaż konkret (jedna scena, decyzja, fakt) i powiąż z tezą - napisz wprost, co ten kontekst mówi o problemie z tematu. Nie potrzebuje osobnego akapitu.
- NazwijPodaj autora i tytuł dzieła albo nazwę wydarzenia czy pojęcia. Bez tego egzaminator nie wie, do czego się odwołujesz.
- Pokaż konkretJedna scena, decyzja bohatera, fakt historyczny. Nie streszczaj całej fabuły - streszczenie nie jest argumentem.
- Powiąż z teząDopisz zdanie, które zaczyna się od „To pokazuje, że…” albo „Oba dzieła dowodzą, że…”. Tu kontekst staje się funkcjonalny.
Ten sam kontekst: słabo i dobrze
W pierwszym zdaniu kontekst tylko pada z nazwy - to wykorzystanie częściowo funkcjonalne. W drugim rozwija argument: wskazuje wspólny mechanizm i wniosek.
Gdzie umieścić kontekst w rozprawce?
Tam, gdzie wspiera argument. CKE nie wymaga osobnego akapitu ani stałego miejsca - kontekst może pojawić się we wstępie (np. tło epoki), w środku argumentu albo w zakończeniu. Autorzy sprawozdania CKE z matury 2026 zauważają, że zdający rzadko potrafią wprowadzić kontekst inaczej niż linearnie, czyli jako kolejny, osobny punkt pracy. Wplecenie kontekstu w tok argumentu wyróżnia więc wypracowanie. Kontekst nie jest też osobnym argumentem - to wzmocnienie argumentu opartego na lekturze.
Zwroty, którymi wprowadzisz kontekst
- Podobny mechanizm pokazuje…
- Ten sam problem inaczej ujmuje…
- Warto zestawić tę scenę z…
- Tłem tych wydarzeń jest…
- Postawę bohatera pomaga zrozumieć pojęcie…
- Do tego motywu odwołuje się obraz…
- Inaczej niż w…, w filmie…
- Z perspektywy filozofii…
- Biografia autora tłumaczy, dlaczego…
- Zestawienie obu dzieł pozwala dostrzec, że…
- Oba utwory pokazują, że…
Test funkcjonalności - trzy pytania przed oddaniem pracy
- Czy po usunięciu zdań o kontekście argument byłby uboższy? Jeśli nie - kontekst niczego nie wnosi.
- Czy napisałem, co z kontekstu wynika dla tematu, a nie tylko, że taki film lub obraz istnieje?
- Czy jestem pewien faktów: autora, tytułu, daty, imienia bohatera?
W PDF przy każdym kontekście jest przykład zdania, które łączy go z lekturą i tematem.
Konteksty do lektur obowiązkowych - tabela
Poniżej konteksty dopasowane do lektur z listy CKE: do „Lalki”, „Wesela”, „Dziadów” cz. III, „Makbeta”, „Zbrodni i kary”, „Przedwiośnia” i kilkunastu innych. Znaczek PDF oznacza kontekst opisany w naszym darmowym PDF - z krótkim opisem, przykładowym zdaniem i uwagą, jakiego błędu nie popełnić.
| Lektura | Konteksty, które do niej pasują | Jak je powiązać |
|---|---|---|
| „Lalka” Bolesław Prus | Historyczny: powstanie styczniowe i zesłanie Wokulskiego PDF Historycznoliteracki: hasła pozytywizmu - praca organiczna i praca u podstaw Filmowy: „La La Land” PDF | Wokulski łączy romantyczny zryw z pozytywistyczną przedsiębiorczością, a wiele działań podporządkowuje uczuciu. Film pokazuje odwrotny wybór: bohaterowie stawiają na ambicje. |
| „Wesele” Stanisław Wyspiański | Historyczny: wesele Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną w Bronowicach (1900); rabacja galicyjska z 1846 r. Społeczny: chłopomania Kulturowy: „Stańczyk” i „Wernyhora” Jana Matejki, „Błędne koło” Jacka Malczewskiego, film Andrzeja Wajdy | Dramat wyrasta z prawdziwego wydarzenia, a zjawy mają malarskie pierwowzory. Pamięć rabacji (Upiór - Jakub Szela) tłumaczy, dlaczego porozumienie inteligencji z chłopami jest pozorne. |
| „Dziady cz. III” Adam Mickiewicz | Historyczny: zabory i represje wobec polskiej młodzieży PDF; proces filomatów i filaretów Biograficzny: uwięzienie Mickiewicza w klasztorze bazylianów w Wilnie Filozoficzny: mesjanizm | Sceny więzienne mają oparcie w doświadczeniu autora i jego przyjaciół. Mesjanizm nadaje cierpieniu narodu sens zbawczy - to klucz do Widzenia księdza Piotra. |
| „Makbet” William Szekspir | Malarski i mitologiczny: „Saturn pożerający syna” Francisca Goi, mit o Kronosie PDF Serialowy: „Gra o tron”, „KAOS” PDF | Władca, który boi się utraty tronu, niszczy nawet najbliższych. Strach przed utratą władzy napędza kolejne zbrodnie Makbeta. |
| „Zbrodnia i kara” Fiodor Dostojewski | Psychologiczny: racjonalizacja i dysonans poznawczy PDF Biblijny: wskrzeszenie Łazarza Filozoficzny: teoria „jednostek niezwykłych”, kult Napoleona | Teoria Raskolnikowa to próba usprawiedliwienia zbrodni, której przeczą jego własne reakcje. Uwaga: powieść (1866) jest wcześniejsza niż pisma Nietzschego o nadczłowieku - nie pisz, że Raskolnikow się na nich wzorował. |
| „Przedwiośnie” Stefan Żeromski | Historyczny: rewolucje rosyjskie 1917 r. i władza bolszewików PDF; odzyskanie niepodległości i problemy II RP PDF Serialowy: „Snowpiercer” PDF Muzyczny: „Polskie tango” Taco Hemingwaya PDF | Doświadczenia Cezarego z Baku pokazują rozdźwięk między hasłami równości a przemocą rewolucji. Mit szklanych domów zderza się z biedą odrodzonej Polski. |
| „Ferdydurke” Witold Gombrowicz | Psychologiczny: konformizm PDF Teoretycznoliteracki: groteska | Lekcja o Słowackim pokazuje presję grupy i autorytetu: uczniowie mają przyjąć narzuconą opinię. Konformizm tłumaczy, dlaczego jednostce tak trudno zachować własne zdanie. |
| „Antygona” Sofokles | Malarski: „Edyp i Antygona” Antoniego Brodowskiego PDF Literacki i teatralny: „Antygona w Nowym Jorku” Janusza Głowackiego PDF Filozoficzny: prawo boskie a prawo stanowione | Wierność bliskim wyraża się w działaniu: Antygona opiekuje się ojcem i grzebie brata. Dramat Głowackiego dowodzi, że potrzeba godnego pochówku nie należy tylko do antyku. |
| „Rok 1984” George Orwell | Filmowy: „Matrix”, „The Truman Show” PDF Historyczny i polityczny: stalinizm, totalitaryzmy XX wieku PDF Biograficzny: udział Orwella w wojnie domowej w Hiszpanii | Kontrola wiedzy o rzeczywistości służy podporządkowaniu jednostki. Porównując z filmem, wskaż wspólny mechanizm i różnicę - świat programu telewizyjnego to nie państwo totalitarne. |
| „Dżuma” Albert Camus | Filozoficzny: egzystencjalizm, bunt wobec absurdu Historyczny: II wojna światowa - epidemia jako parabola wojny i totalitaryzmu Muzyczny: „Dziwny jest ten świat” Czesława Niemena PDF | Rieux i Tarrou odpowiadają na zło konkretnym działaniem. Świadomość zła nie musi prowadzić do bierności - może skłaniać do solidarności. |
| „Inny świat” Gustaw Herling-Grudziński | Historyczny: stalinizm i system łagrów PDF Biograficzny: pobyt autora w obozie w Jercewie Literacki: „Zapiski z martwego domu” Dostojewskiego (tytuł i motto) | Głód i praca ponad siły miały złamać człowieka. Pamiętaj, że łagry sowieckie i niemieckie obozy koncentracyjne to dwa różne systemy. |
| „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanna Krall opowiadania Tadeusza Borowskiego | Historyczny: okupacja niemiecka, Zagłada, powstanie w getcie warszawskim w 1943 r. PDF Biograficzny: Marek Edelman - jeden z przywódców powstania, po wojnie kardiolog | Wiedza o Zagładzie pozwala zrozumieć stawkę wyborów: walka mogła być obroną godności nawet przy znikomych szansach na ocalenie. |
| „Lament świętokrzyski” | Rzeźba i malarstwo: Pietà watykańska Michała Anioła, „Madonna Sykstyńska” Rafaela PDF Filmowy: „Pasja” Mela Gibsona PDF | Wspólny temat - ból matki po stracie syna - ale inne środki wyrazu: gest i kompozycja rzeźby oraz skarga mówiącej Maryi. |
| „Skąpiec” Molier | Malarski: „Śmierć i skąpiec” Hieronima Boscha PDF Biblijny: Księga Koheleta | Przywiązanie do pieniędzy wypiera troskę o relacje z ludźmi i wartości duchowe, a majątek nie chroni przed śmiercią. |
| „Tango” Sławomir Mrożek | Teatralny: inscenizacja, którą znasz, np. realizacja telewizyjna PDF Literacki: „Przedwiośnie” Polityczny: przejęcie władzy siłą | Tęsknota Artura za porządkiem nie chroni przed przemocą: władzę przejmuje Edek. Streszczenie spektaklu to za mało - napisz, co inscenizacja dodaje do lektury. |
| „Kordian” Juliusz Słowacki | Historyczny: klęska powstania listopadowego, spisek koronacyjny z 1829 r. Literacki: polemika z „Dziadami” cz. III | Dramat rozlicza pokolenie powstańców. Idei Polski - Chrystusa narodów Słowacki przeciwstawia winkelriedyzm. |
| „Pieśń o Rolandzie” „Iliada” Homer | Serialowy: „Gra o tron” - Ned Stark PDF Filmowy: „Troja” PDF Historycznoliteracki: etos rycerski | Heroiczny ideał honoru zestaw z sytuacją, w której bohater ratuje rodzinę kosztem dobrego imienia. Pisz o różnicach, nie utożsamiaj postaci. |
| Biblia: Księga Rodzaju, Księga Koheleta | Malarski: „Stworzenie Adama” Michała Anioła, „The Ancient of Days” Williama Blake’a PDF Filmowy: „Joe Black” PDF Poetycki: „Nic dwa razy” Wisławy Szymborskiej PDF | Fresk interpretuje stworzenie człowieka jako dar i źródło godności. Refleksję Koheleta o przemijaniu uzupełnia wiersz o niepowtarzalności każdej chwili. |
| „Mitologia” Jan Parandowski | Malarski: „Narodziny Wenus” Sandra Botticellego, „Pejzaż z upadkiem Ikara” PDF Serialowy: „KAOS” PDF | Mit żyje w późniejszej kulturze: staje się wzorcem piękna albo opowieścią o obojętności świata wobec tragedii jednostki. |
| „Potop” Henryk Sienkiewicz (fragmenty) | Historyczny: potop szwedzki (1655-1660) - czas akcji; zabory - czas powstania powieści PDF | Powieść pisana „ku pokrzepieniu serc”: zabory tłumaczą jej funkcję, a nie realia fabuły, która rozgrywa się w XVII wieku. |
| „Miejsce” Andrzej Stasiuk | Muzyczny: „Żółta taksówka” Darii Zawiałow PDF | Przestrzeń nabiera znaczenia dzięki temu, co ludzie z nią wiążą: osobiste przywiązanie do miasta zestaw z pamięcią o dawnej cerkwi. |
W PDF znajdziesz też połączenia z utworami spoza listy lektur obowiązkowych, m.in. z „Syzyfowymi pracami” i „Dziadami” cz. II. W wypracowaniu taki utwór liczy się jako „inny utwór literacki” albo kontekst, a nie jako lektura obowiązkowa.
Konteksty do motywów literackich
Temat wypracowania zwykle dotyczy motywu albo problemu: władzy, buntu, cierpienia, wolności. Dlatego w PDF każdy kontekst ma listę motywów, do których pasuje. Najczęstsze połączenia:
| Motyw | Konteksty z naszego PDF |
|---|---|
| Władza | „Saturn pożerający syna” Goi, „Gra o tron”, „KAOS”, „Tango” |
| Cierpienie matki, macierzyństwo | Pietà watykańska, „Madonna Sykstyńska”, „Pasja” |
| Przemijanie, śmierć, vanitas | „Śmierć i skąpiec” Boscha, „Joe Black”, „Nic dwa razy” |
| Bunt i rewolucja | „Snowpiercer”, „Tango”, rewolucje rosyjskie 1917 r. |
| Wolność i manipulacja | „Matrix”, „The Truman Show”, konformizm |
| Totalitaryzm, zniewolenie | stalinizm i system łagrów, II wojna światowa i Zagłada |
| Miłość i ambicja | „La La Land” |
| Rodzina, pamięć, tradycja | „Coco”, „Edyp i Antygona” Brodowskiego |
| Wina, kara, sumienie | racjonalizacja, dysonans poznawczy |
| Obojętność wobec cudzej tragedii | „Pejzaż z upadkiem Ikara” |
| Ojczyzna, patriotyzm | zabory (1795-1918), odzyskanie niepodległości i II RP, „Polskie tango” |
| Honor i obowiązek | „Gra o tron” (Ned Stark), „Troja” |
| Dojrzewanie, szkoła, autorytet | „Stowarzyszenie Umarłych Poetów” |
| Godność, wykluczenie | „Antygona w Nowym Jorku” |
| Stworzenie, relacja człowieka z Bogiem | „Stworzenie Adama”, „The Ancient of Days” |
| Dobro i zło, solidarność | „Dziwny jest ten świat” Czesława Niemena |
Kontekst na maturze ustnej z polskiego
Na maturze ustnej z języka polskiego jeden kontekst jest wymagany w zadaniu 1, czyli w pytaniu jawnym o lekturze obowiązkowej. Kontekst nie musi być literacki - może nim być film, obraz, wydarzenie historyczne albo pojęcie filozoficzne. Wystarczy, że jest trafny; nie musi pogłębiać zagadnienia tak jak w wypracowaniu.
- Polecenie. Każde z 76 pytań jawnych (lista obowiązuje w latach 2026-2028) ma tę samą budowę: zagadnienie, wskazana lektura i zdanie: „W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst”.
- Punktacja. Za treść odpowiedzi na każde z dwóch zadań można dostać po 8 punktów. W zadaniu 1 przedział 5-8 punktów wymaga omówienia zagadnienia, lektury i kontekstu wykorzystanego przynajmniej częściowo funkcjonalnie. Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
- Łagodniejszy próg. Na ustnej wystarczy trafnie przywołać informacje lub wydarzenia związane z zagadnieniem - według Informatora kontekst nie musi tu pogłębiać ani rozwijać tematu.
- Zadanie 2 (niejawne) opiera się na tekście z zestawu oraz drugim tekście kultury lub utworze literackim, który wybierasz samodzielnie.
- Cały egzamin to 30 punktów, zdaje się od 9. Masz 15 minut na przygotowanie, około 10 minut na dwie wypowiedzi i 5 minut rozmowy z komisją.
Jak wprowadzić kontekst w odpowiedzi ustnej?
Najprościej po omówieniu lektury: „Ten sam problem pokazuje…” - potem jedno zdanie konkretu i jedno zdanie wniosku. Przykład do pytania o wpływ władzy na człowieka w „Makbecie”: obraz Goi „Saturn pożerający syna” nawiązuje do mitu o Kronosie, który ze strachu przed utratą panowania połykał własne dzieci; podobnie Makbet, bojąc się o tron, zleca kolejne zbrodnie. Oba dzieła pokazują, że strach o władzę prowadzi do przemocy.
Konteksty z PDF pasują do pytań jawnych, bo są przypisane do lektur obowiązkowych - wystarczy wybrać po jednym do każdej lektury z listy.
Co znajdziesz w darmowym PDF „Konteksty maturalne”
- Krótki opisNajważniejsze informacje o dziele, wydarzeniu lub zjawisku - tyle, ile trzeba, żeby pisać bez błędów.
- Zdanie na maturęGotowy przykład wykorzystania kontekstu w argumentacji.
- MotywyZagadnienia, do których kontekst pasuje.
- Połączenie z lekturąPropozycja zestawienia z konkretnym utworem.
- Warto pamiętaćCzego nie pisać, żeby nie stracić punktu za błąd rzeczowy.
35 kontekstów w 6 kategoriach
Do tego wstęp „Jak wykorzystać kontekst na maturze?” z przykładem słabego i lepszego zdania oraz ćwiczenie: temat wypracowania o wpływie władzy na człowieka, przykładowa odpowiedź i wyjaśnienie, dlaczego jest dobra.
Zajrzyj do środka
Jak pobrać konteksty maturalne w PDF?
W formularzu na górze strony. Zajmuje to kilka sekund.
Mail z przyciskiem „Pobierz konteksty” przychodzi w minutę.
PDF w formacie A4. Link z maila działa też później.
35 kontekstów do wypracowania i matury ustnej. 23 strony, format A4.
Częste pytania o konteksty maturalne
Ile kontekstów trzeba użyć na maturze z polskiego?
W wypracowaniu na poziomie podstawowym trzeba wykorzystać dwa konteksty, a na poziomie rozszerzonym jeden. Na maturze ustnej jeden kontekst jest wymagany w zadaniu 1, czyli w pytaniu jawnym o lekturze obowiązkowej. Tak stanowi Informator CKE obowiązujący na maturze 2027.
Czy wystarczy jeden kontekst w rozprawce maturalnej?
Na poziomie podstawowym nie. Komplet 16 punktów za kompetencje literackie i kulturowe daje dopiero funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. Z jednym funkcjonalnym kontekstem można dostać w tym kryterium najwyżej 15 punktów. Na poziomie rozszerzonym wymagany jest jeden kontekst.
Ile punktów traci się za brak kontekstu na maturze?
Maksymalnie 3 punkty z 35 możliwych za wypracowanie. Przy dwóch utworach wykorzystanych w pełni funkcjonalnie praca z dwoma funkcjonalnymi kontekstami może dostać 16 punktów za kompetencje literackie i kulturowe, a praca bez funkcjonalnych kontekstów - 13. Brak kontekstu nie zeruje wypracowania.
Czy kontekst musi być w osobnym akapicie?
Nie. CKE nie wymaga osobnego akapitu ani określonego miejsca w pracy. Kontekst najlepiej wpleść w argument, którego dotyczy. Może pojawić się także we wstępie albo w zakończeniu - ważne, żeby rozwijał myśl, a nie był doklejony na końcu.
Czy film może być kontekstem na maturze z polskiego?
Tak. Film jest wprost wymieniony w definicji kontekstu w Informatorze CKE, obok spektaklu teatralnego, utworu muzycznego i dzieła plastycznego. Trzeba podać tytuł, odwołać się do konkretnej sceny lub bohatera i napisać, co z tego wynika dla tematu.
Czy serial albo anime może być kontekstem na maturze?
CKE nie wymienia serialu ani anime z nazwy, ale lista kontekstów jest otwarta, a film jest na niej wprost. Serial można więc przywołać jako tekst kultury na tych samych zasadach co film: konkretny wątek, wniosek powiązany z tematem i żadnych błędów rzeczowych.
Czy piosenka może być kontekstem na maturze?
Tak, utwór muzyczny jest wymieniony w definicji kontekstu. Warunek: tekst obcojęzyczny musi mieć polski przekład. Utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski, CKE nie uznaje ani za utwór literacki, ani za kontekst.
Czy gra komputerowa, komiks albo manga mogą być kontekstem?
Tak, ale tylko jako kontekst. Według Informatora CKE komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego i gry komputerowej nie uznaje się za utwór literacki - można je natomiast wykorzystać w wypracowaniu jako kontekst.
Czy kontekstem może być inna lektura obowiązkowa?
Tak, to kontekst literacki. Trzeba uważać na błąd kardynalny: jeśli przywołasz jako kontekst lekturę obowiązkową czytaną w całości i pomylisz w niej główne wątki albo losy głównych bohaterów, całe wypracowanie zostanie ocenione na 0 punktów.
Czy kontekst może pochodzić z tej samej lektury, o której piszę?
Nie. Kontekst to odniesienie do czegoś spoza omawianego utworu, więc inny wątek tej samej lektury jest po prostu kolejnym przykładem. Kontekstem może być natomiast biografia autora tej lektury, epoka, w której powstała, albo wydarzenia historyczne, do których nawiązuje.
Czy kontekst na maturze ustnej musi być literacki albo z lektury?
Nie. Na maturze ustnej obowiązuje ta sama lista odniesień co w wypracowaniu: inny utwór literacki, film, spektakl, utwór muzyczny, dzieło plastyczne, mitologia, Biblia, historia, filozofia, kwestie polityczne i społeczne. Kontekstem może więc być także film albo obraz.
Ile punktów jest za kontekst na maturze ustnej?
Za treść odpowiedzi na pytanie jawne (zadanie 1) można dostać 8 punktów. Od 5 do 8 punktów dostaje wypowiedź, która omawia zagadnienie, lekturę i kontekst wykorzystany przynajmniej częściowo funkcjonalnie. Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Ile kontekstów trzeba na maturze rozszerzonej z polskiego?
Jeden. W wypracowaniu na poziomie rozszerzonym trzeba odwołać się do trzech utworów literackich, w tym lektury obowiązkowej, oraz do jednego kontekstu. Praca powinna liczyć co najmniej 400 wyrazów.
Czy dwa konteksty mogą być tego samego rodzaju?
Tak. Informator CKE mówi wprost, że zdający musi wykorzystać dwa konteksty, ale nie muszą to być dwa różne typy - mogą pochodzić z tej samej kategorii, na przykład oba historyczne albo oba filmowe.
Czy trzeba nazwać rodzaj kontekstu w wypracowaniu?
Nie. Nie musisz pisać „kontekst historyczny” ani „kontekst filozoficzny”. Egzaminator ocenia, czy odwołanie jest trafne i czy rozwija argument, a nie to, czy zostało nazwane.
Jakie konteksty są najbardziej uniwersalne?
Najczęściej przydają się: Biblia (Księga Koheleta, Księga Hioba), mitologia (Ikar, Prometeusz, Syzyf), tło historyczne (zabory, II wojna światowa, totalitaryzmy), pojęcia filozoficzne (stoicyzm, egzystencjalizm) oraz kilka dzieł sztuki i filmów pasujących do wielu motywów. Lepiej dobrze opanować 6-8 kontekstów niż pobieżnie znać 40.
Czy wydarzenie z internetu, na przykład głośny stream, może być kontekstem?
Lista CKE jest otwarta i obejmuje „kwestie społeczne”, więc formalnie nic tego nie zakazuje - niezależnie od tego, czy chodzi o stream Łatwoganga, czy inne głośne zjawisko. Decyduje funkcjonalność: zjawisko musi rzeczywiście pogłębiać problem z tematu. Bezpieczniej wybrać kontekst, który egzaminator zna i może zweryfikować.
Czy błąd w kontekście obniża ocenę wypracowania?
Tak. Za każdy błąd rzeczowy, także w kontekście, egzaminator odejmuje 1 punkt w kryterium kompetencji literackich i kulturowych. Najgroźniejszy jest błąd kardynalny w lekturze obowiązkowej - oznacza 0 punktów za całe wypracowanie.
Czy PDF z kontekstami maturalnymi jest naprawdę darmowy?
Tak. PDF „Konteksty maturalne” od Korepetytujemy.pl nic nie kosztuje - wysyłamy go na podany adres e-mail po zapisie na listę mailową. Z listy można wypisać się w każdej chwili.
Konteksty masz. Teraz tematy z arkuszy CKE
Kontekst trzeba umieć wpleść w wypracowanie na konkretny temat. Najlepiej ćwiczyć na tematach, które naprawdę pojawiły się na maturze.
Zobacz też: arkusze maturalne z języka polskiego (CKE, PDF) · generator zadań maturalnych z polskiego · ile dni do matury z polskiego 2027 · próbna matura Operon z polskiego · próbna matura CKE z polskiego.
Autorka
Laura Małolepszy
Autorka PDF „Konteksty maturalne”, zbioru zadań maturalnych z języka polskiego i kursu maturalnego z języka polskiego w Korepetytujemy.pl.
Źródła i aktualność
Zasady oceniania, liczby punktów i wymagania podajemy za dokumentami Centralnej Komisji Egzaminacyjnej:
- Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025 - poziom podstawowy i część ustna (definicja kontekstu, kryteria oceniania, s. 15-22 i 30-41),
- Informator - poziom rozszerzony,
- Sprawozdanie CKE z egzaminu maturalnego 2026 - język polski,
- Komunikat dyrektora CKE o harmonogramie egzaminu maturalnego w 2027 r.,
- Komunikat o liście jawnych zadań w części ustnej egzaminu w latach 2026-2028.
Autorka: Laura Małolepszy, nauczycielka języka polskiego, Korepetytujemy.pl (centrum edukacyjne, Wrocław). Ostatnia aktualizacja: 11 listopada 2026 r.
