17-20 listopada: Próbna Matura z Operonem - odpowiedzi i rozwiązania zadań tego samego dnia. Zobacz →◆1-3 grudnia: Próbny Egzamin Ósmoklasisty z Operonem - odpowiedzi i rozwiązania po każdym egzaminie. Zobacz →◆14-18 grudnia: Próbna CKE (E8 i matura) - arkusze PDF od 9:00, odpowiedzi i rozwiązania tego samego dnia. Matura → E8 →◆Zbiory zadań CKE 2027 z pełnymi rozwiązaniami - książka cyfrowa od razu po opłaceniu. Zobacz zbiory →◆Darmowe planery nauki do matury i egzaminu ósmoklasisty. Pobierz PDF →◆Kup 2 zbiory - drugi 5% taniej, przy 3 kolejny -10%◆Zajęcia stacjonarnie we Wrocławiu (Miodowa 94 i Średzka 25) lub online na żywo◆17-20 listopada: Próbna Matura z Operonem - odpowiedzi i rozwiązania zadań tego samego dnia. Zobacz →◆1-3 grudnia: Próbny Egzamin Ósmoklasisty z Operonem - odpowiedzi i rozwiązania po każdym egzaminie. Zobacz →◆14-18 grudnia: Próbna CKE (E8 i matura) - arkusze PDF od 9:00, odpowiedzi i rozwiązania tego samego dnia. Matura → E8 →◆Zbiory zadań CKE 2027 z pełnymi rozwiązaniami - książka cyfrowa od razu po opłaceniu. Zobacz zbiory →◆Darmowe planery nauki do matury i egzaminu ósmoklasisty. Pobierz PDF →◆Kup 2 zbiory - drugi 5% taniej, przy 3 kolejny -10%◆Zajęcia stacjonarnie we Wrocławiu (Miodowa 94 i Średzka 25) lub online na żywo◆

Zadanie 12. Naturalny reaktor jądrowy w Oklo - rozszczepienie uranu

Matura fizyka maj 2019 · 6 pkt · dział: Fizyka jądrowa i relatywistyka (w 94% arkuszy CKE)

Informacje do zadań 12.1–12.3

Około 2 miliardów lat temu w złożach uranu w okolicach Oklo w Gabonie dochodziło do reakcji łańcuchowej rozszczepienia jąder uranu. Skąd o tym wiemy? Na pierwszy ślad tego zjawiska natrafiono w 1972 roku podczas rutynowych testów próbek z kopalni uranu w Oklo. Okazało się, że zawartość izotopu 235U^{235}\mathrm{U} w złożu (w stosunku do innych izotopów uranu) była mniejsza niż w innych tego typu złożach. Ze względu na to przeprowadzono różnego rodzaju badania złoża w Oklo – sprawdzano nie tylko zawartości izotopów uranu, lecz także izotopów będących produktem jego rozszczepienia: neodymu i rutenu. Okazało się, że w przypadku wszystkich badanych izotopów zawartość odbiegała od oczekiwanej: np. zawartość izotopu 99Ru^{99}\mathrm{Ru}, będącego typowym produktem rozszczepienia uranu za pomocą neutronów termicznych (neutronów o stosunkowo małych energiach kinetycznych), była ponad dwukrotnie większa niż w innych złożach. Wywnioskowano stąd, że w obrębie złoża w Oklo doszło do powstania naturalnego reaktora jądrowego. Obecnie w żadnym złożu na Ziemi nie zachodzi podobne zjawisko, ponieważ nigdzie nie ma już dostatecznie dużej zawartości izotopu uranu 235U^{235}\mathrm{U}. W przypadku reaktora w Oklo wynosiła ona (2 miliardy lat temu) około 3% całej masy uranu w złożu, czyli mniej więcej tyle, ile stosuje się we współczesnych reaktorach. Są jeszcze inne warunki, które muszą być spełnione, aby naturalny reaktor jądrowy mógł zadziałać.

  • Rozmiar złoża uranu (o odpowiedniej zawartości izotopu 235U^{235}\mathrm{U}) powinien przekraczać średni zasięg neutronów rozszczepiających, co odpowiada wielkości złoża równej około 70 cm.
  • Musi być obecny moderator, czyli substancja, która spowalnia neutrony powstałe w wyniku rozszczepienia na tyle, by te mogły rozszczepić kolejne jądra uranu.
  • W złożu powinna być niska koncentracja innych niż uran pierwiastków absorbujących neutrony.
Mechanizm działania reaktora w Oklo polegał na tym, że w złożu uranu występowała woda gruntowa, która działała jako moderator reakcji rozszczepienia: pozwalała rozpocząć się reakcji łańcuchowej. W momencie, kiedy ciepło generowane w rozszczepieniach powodowało, że woda wyparowywała, moderator znikał i łańcuchowa reakcja rozszczepienia zwalniała lub ustawała. Następnie, gdy złoże się schłodziło i woda gruntowa z powrotem wsączała się w jego obręb, reakcja ponownie się rozpoczynała. Na podstawie badań pozostałości produktów rozszczepienia obecnych w minerałach złoża oszacowano, że cykl ten składał się z trzydziestominutowej reakcji łańcuchowej, a następnie dwuipółgodzinnego schładzania złoża i powrotu wody gruntowej.

{Na podstawie: Grzegorz Lizurek, Pierwszy reaktor jądrowy, „Delta”, maj 2015.}

Zadanie 12.1

0–2 pkt · prawda / fałsz

Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1. Suma mas wszystkich produktów rozszczepienia jądra 235U^{235}\mathrm{U} jest większa od sumy mas jądra 235U^{235}\mathrm{U} i neutronu inicjującego reakcję rozszczepienia.
2. Intensywne rozgrzewanie się opisanego złoża uranu jest spowodowane rozszczepieniem jąder atomowych.
3. W reaktorze jądrowym moderator służy do spowalniania neutronów powodujących dalsze rozszczepienia.
4. Gdy w opisanym złożu uranu woda wyparowywała, to liczba jąder uranu, które ulegały rozszczepieniu w jednostce czasu, znacząco malała.
Zaznacz P albo F przy każdym stwierdzeniu.

Zadanie 12.2

0–3 pkt · uzupełnij / wybierz

Uzupełnij trzy poniższe równania reakcji rozszczepienia ciężkich jąder atomowych. Wpisz w wykropkowane miejsca właściwe liczby atomowe, liczby masowe, symbol pierwiastka oraz liczbę emitowanych neutronów.

1) 01n + 92235U → 56144Ba + …89Kr + … 01n^{1}_{0}\mathrm{n}\ +\ ^{235}_{92}\mathrm{U}\ \rightarrow\ ^{144}_{56}\mathrm{Ba}\ +\ ^{89}_{\ldots}\mathrm{Kr}\ +\ \ldots\ ^{1}_{0}\mathrm{n}

2) 01n + 92235U → ……… + 3894Sr + 2 01n^{1}_{0}\mathrm{n}\ +\ ^{235}_{92}\mathrm{U}\ \rightarrow\ ^{\ldots}_{\ldots}\ldots\ +\ ^{94}_{38}\mathrm{Sr}\ +\ 2\,^{1}_{0}\mathrm{n}

3) 01n + ……… → 56144Ba + 3894Sr + 2 01n^{1}_{0}\mathrm{n}\ +\ ^{\ldots}_{\ldots}\ldots\ \rightarrow\ ^{144}_{56}\mathrm{Ba}\ +\ ^{94}_{38}\mathrm{Sr}\ +\ 2\,^{1}_{0}\mathrm{n}

Zadanie 12.3

0–1 pkt · zadanie otwarte

Wymień dwa fakty, na podstawie których stwierdzono, że w okolicach Oklo w Gabonie działał naturalny reaktor jądrowy.

Odblokuj rozwiązania krok po kroku

Zbiór zadań otwiera kroki we wszystkich zadaniach z fizyki na tych stronach.

Książka cyfrowa · Korepetytujemy.pl

Zbiór zadań CKE do matury 2027 - fizyka rozszerzona

  • odblokowuje wszystkie kroki rozwiązań na tych stronach
  • rozwiązania krok po kroku z kartą wzorów
  • 523 zadania z arkuszy CKE 2009–2026
  • do druku, na tablet i telefon
Oficjalne wydanie · ISBN 978-83-982648-5-3
149 zł199 złdostęp od razu po opłaceniu
Najniższa cena z 30 dni przed obniżką: 149 zł
Kup zbiór - 149 złPłatność jednorazowa, bez subskrypcji. Rozwiązania na stronach działają do 31 maja 2027 r., książka zostaje u Ciebie.
Zaloguj się - 5 zadań za darmoMasz już zbiór? Zaloguj się na konto z zakupu - rozwiązania są otwarte. Darmowe konto: 5 zadań na 3 dni, jedno odblokowanie otwiera wszystkie podpunkty zadania.

Podobne zadania z działu Fizyka jądrowa i relatywistyka

Zadania według działów: matura z fizyki

Potwierdź płatność BLIK

Zatwierdź transakcję w aplikacji swojego banku. Czekamy na potwierdzenie...

Twój koszyk

Przejdź do koszyka
Bezpieczne płatności
BLIKPrzelewy24VisaMastercardGoogle PayApple PayPowered by Stripe
Rabaty wieloprzedmiotowe naliczają się automatycznie.