Zadanie 5. Luneta i widmo gwiazdy z planetą - efekt Dopplera, prędkość radialna
Matura fizyka czerwiec 2011 · 12 pkt · dział: Optyka i fale elektromagnetyczne (w 100% arkuszy CKE)
Zadanie 5.1
Poniższy rysunek przedstawia bieg promieni pochodzących od gwiazdy, wpadających do lunety i dalej do oka obserwatora. Punkt F jest ogniskiem zarówno obiektywu, jak i okularu. Dorysuj liniami przerywanymi analogiczny bieg promieni pochodzących od innej gwiazdy.
Rozwiązanie krok po kroku otwiera zbiór zadań albo darmowe konto (5 zadań).
Zadanie 5.2
W celu dokonania analizy widmowej światła wybranej gwiazdy należy wprowadzić do środka lunety przesłonę z niewielkim otworem, tak aby tylko światło tej gwiazdy przeszło przez otwór, a za przesłoną ustawić niewielkie zwierciadło kierujące w bok wiązkę przechodzącą przez otwór. Odbita wiązka trafia do spektrografu, gdzie analizowane jest jej widmo.
Na rysunku powyżej dorysuj przesłonę w takim miejscu, żeby służyła ona selekcji światła pochodzącego od jednej gwiazdy.
Rozwiązanie krok po kroku otwiera zbiór zadań albo darmowe konto (5 zadań).
Zadanie 5.3
Podaj nazwy dwóch urządzeń, które zastosowane w spektrografie mogą rozdzielać światło na składowe monochromatyczne.
Informacja do podpunktów 5.4–5.8
Pierwszą planetę pozasłoneczną, krążącą wokół gwiazdy należącej do ciągu głównego, odkryto w 1995 roku. Dzięki obserwacji widma podobnej do Słońca gwiazdy 51 Pegasi, uczeni z Uniwersytetu w Genewie Michel Mayor i Didier Queloz stwierdzili, że okrąża ją planeta.
Sytuację taką przedstawia schematyczny rysunek umieszczony poniżej. Planeta ma masę znacznie mniejszą od gwiazdy, a środek masy układu znajduje się najczęściej wewnątrz gwiazdy. Gwiazda wraz ze swoją planetą (lub planetami) tworzy układ mas wzajemnie na siebie oddziałujących grawitacyjnie. Oba ciała obiegają wspólny środek masy układu, co oznacza, że przemieszczają się w przestrzeni, raz zbliżając się do Ziemi, raz od niej oddalając. Taka wędrówka powoduje, że linie widmowe badanej gwiazdy raz przesuwają się w stronę czerwieni, a raz w stronę fioletu (efekt Dopplera).
Zadanie 5.4
Poniżej przedstawiono 3 widma absorpcyjne tej gwiazdy (ciemne linie na tle widma ciągłego). Które z widm I–III odpowiada sytuacji A, a które sytuacji B na rysunku powyżej? Uzasadnij swój wybór.
Sytuacja A – widmo ........., ponieważ...........................................................................................Sytuacja B – widmo ............ , ponieważ.......................................................................................
Rozwiązanie krok po kroku otwiera zbiór zadań albo darmowe konto (5 zadań).
Zadanie 5.5
Na schemacie poniżej narysuj położenie gwiazdy i planety w stosunku do obserwatora, jeżeli otrzymujemy widmo II (środkowe).
Rozwiązanie krok po kroku otwiera zbiór zadań albo darmowe konto (5 zadań).
Zadanie 5.6
Wyjaśnij mechanizm powstawania ciemnych linii w widmie promieniowania gwiazdy.
Rozwiązanie krok po kroku otwiera zbiór zadań albo darmowe konto (5 zadań).
Zadanie 5.7
Na poniższym rysunku przedstawiono wyniki obliczeń prędkości radialnej (tzn. rzutu wektora prędkości na kierunek obserwacji) dla pewnej gwiazdy mającej planetę. Dodatnia wartość oznacza oddalanie się gwiazdy od obserwatora, a ujemna – przybliżanie się jej do obserwatora.
Wyznacz na podstawie tego wykresu i zapisz wartość okresu ruchu gwiazdy wokół środka masy.Rozwiązanie krok po kroku otwiera zbiór zadań albo darmowe konto (5 zadań).
Zadanie 5.8
Otrzymany powyżej wykres jest niesymetryczny względem zera na osi pionowej (zero nie jest w środku zakresu zmian prędkości). Rozstrzygnij na tej podstawie, czy cały układ zbliża się do nas, czy oddala. Oszacuj wartość prędkości zbliżania lub oddalania się układu.
Rozwiązanie krok po kroku otwiera zbiór zadań albo darmowe konto (5 zadań).
Odblokuj rozwiązania krok po kroku
Zbiór zadań otwiera kroki we wszystkich zadaniach z fizyki na tych stronach.
Zbiór zadań CKE do matury 2027 - fizyka rozszerzona
- odblokowuje wszystkie kroki rozwiązań na tych stronach
- rozwiązania krok po kroku z kartą wzorów
- 523 zadania z arkuszy CKE 2009–2026
- do druku, na tablet i telefon
